Συμπεριφορά σκύλων και πώς να καταλάβεις γιατί ο σκύλος σου κάνει αυτό που κάνει

Ο Μπάυρον και όσα κρύβονται πίσω από την επιθετικότητα

Ο Μπάυρον, σκύλος που διασώθηκε από τον δρόμο, κοιτάζει την κάμερα ενώ ένα χέρι του χαϊδεύει το αυτί

Τον Μπάυρον τον βρήκα στον δρόμο σκελετωμένο, παρότι υποτίθεται πως είχε κηδεμόνα. Ορμούσε σε σκύλους, σε γάτες και σε περαστικούς, οπότε όποιος τον έβλεπε εκείνη την ώρα έβλεπε έναν επικίνδυνο σκύλο. Εγώ έβλεπα ταυτόχρονα ένα σώμα που είχε πεινάσει για πολύ καιρό και ένα πλάσμα που δεν είχε κανέναν λόγο να εμπιστευτεί τον κόσμο.

Για να τον βοηθήσω έπρεπε να πάω με τον δικό του ρυθμό, με στοχευμένα βήματα μέχρι εκεί που άντεχε και με τους δικούς του όρους για το πότε ένιωθε ασφαλής. Ο σκύλος που κάποτε ορμούσε σε γάτες έζησε περίπου δέκα χρόνια με τους γονείς μου στη Σίφνο, ανάμεσα σε πέντε ακόμα σκύλους και πάνω από είκοσι γάτες. Δεν ζει πια, όμως τον σκέφτομαι κάθε φορά που κάποιος μου λέει ότι του πρότειναν να κοιμίσει τον σκύλο του επειδή είναι αντιδραστικός.

Ο Μπάυρον ξαπλωμένος ήρεμα δίπλα σε μια μαύρη γάτα που κοιμάται σε μαξιλάρι

Ο Μπάυρον κοιμάται δίπλα στην Περσεφόνη, λίγες εβδομάδες μετά από την πρώτη τους γνωριμίας στην οποία ήθελε (επιεικώς) να τη φάει…

Αν έφτασες εδώ ψάχνοντας για τη συμπεριφορά σκύλων επειδή ο δικός σου γρυλίζει, ορμά ή έχει ήδη δαγκώσει, ξέρω πόσο μοναχικό μπορεί να είναι αυτό. Ξέρω τι σημαίνει να ντρέπεσαι στη βόλτα, να σφίγγεται το στομάχι σου όταν κάποιος έρχεται από απέναντι και να αγαπάς έναν σκύλο που οι άλλοι φοβούνται. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι σημαίνει πραγματικά η συμπεριφορά του, τι την επηρεάζει, πώς να τον διαβάζεις χωρίς πρόχειρες ερμηνείες και πότε αξίζει να ζητήσεις βοήθεια.

Τι είναι η συμπεριφορά σκύλων και τι την επηρεάζει

Η συμπεριφορά ενός σκύλου είναι ο τρόπος με τον οποίο προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με όσα νιώθει και με όσα συμβαίνουν γύρω του εκείνη τη στιγμή. Το γάβγισμα, το τράβηγμα, το γρύλισμα ή η απομάκρυνση είναι λύσεις που βρήκε ο ίδιος, με βάση το σώμα του, τις εμπειρίες του και όσα έχει μάθει ότι τον βοηθούν. Όσο δύσκολες κι αν είναι για εμάς, για εκείνον έχουν λογική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τις κάνει απλώς επειδή «λειτουργούν».

Γι' αυτό, όταν με ρωτούν γιατί ο σκύλος τους κάνει κάτι, κοιτάζω πολλά μαζί, επειδή σπάνια υπάρχει μία μόνο αιτία.

  • Το σώμα και η υγεία του. Ο πόνος μένει συχνά αόρατος. Σε ανασκόπηση περιστατικών από ειδικούς συμπεριφοράς, περίπου το ένα τρίτο των σκύλων που παραπέμφθηκαν για προβλήματα συμπεριφοράς είχε κάποια επώδυνη πάθηση, κατά μια συντηρητική εκτίμηση των ερευνητών.

  • Η ιδιοσυγκρασία και τα γονίδια. Κάθε σκύλος γεννιέται με τις δικές του τάσεις, όμως η ταμπέλα της ράτσας λέει ελάχιστα για το άτομο. Σε μελέτη του περιοδικού Science με πάνω από 18.000 σκύλους, η ράτσα εξηγούσε μόλις το 9% των διαφορών στη συμπεριφορά.

  • Όσα έχει ζήσει. Οι πρώτοι μήνες της ζωής του, οι τρομακτικές εμπειρίες και η ζωή στον δρόμο ή σε καταφύγιο διαμορφώνουν το πόσο ασφαλής του φαίνεται ο κόσμος.

  • Η καθημερινότητά του. Ο ύπνος, η ελευθερία να μυρίζει, η κίνηση, η ησυχία και το πόσα ερεθίσματα δέχεται κάθε μέρα καθορίζουν πόσα αντέχει πριν ξεσπάσει.

  • Η σχέση μαζί σου. Το πώς του μιλάμε, τον κρατάμε και αντιδρούμε όταν δυσκολεύεται του δείχνει αν μπορεί να στραφεί σε εμάς ή αν πρέπει να τα βγάλει πέρα μόνος του.

Πώς διαφέρει αυτή η προσέγγιση

Σήμερα πολλοί επαγγελματίες λένε ότι κοιτούν τις ανάγκες και τη γλώσσα σώματος του σκύλου, και αρκετοί το εννοούν. Η διαφορά που βλέπω βρίσκεται στο πού καταλήγει αυτή η παρατήρηση. Όταν ο τελικός στόχος παραμένει να κάνει ο σκύλος αυτό που του ζητάμε, η γλώσσα σώματος γίνεται ένα ακόμα εργαλείο για να πετύχει το σύνθημα.

Στην Κυνύπαρξις ξεκινάμε από την ηθολογία, δηλαδή από το πώς ζουν, επικοινωνούν και ξεκουράζονται οι σκύλοι ως είδος, και από όσα χρειάζεται ο συγκεκριμένος σκύλος για να νιώθει καλά στο σώμα και στον κόσμο του. Πάνω σε αυτό χτίζεται η επικοινωνία μαζί του, ενώ τα συνθήματα μπαίνουν μόνο εκεί όπου πραγματικά διευκολύνουν τη ζωή σας.

Η γλώσσα σώματος του σκύλου και γιατί δεν διαβάζεται σαν λεξικό

Οι περισσότεροι μαθαίνουμε ότι η ουρά που κουνιέται σημαίνει χαρά και τα πεσμένα αυτιά σημαίνουν φόβο, όμως τα αυτιά και η ουρά είναι από τα λιγότερο αξιόπιστα σημεία για να καταλάβεις πώς νιώθει ένας σκύλος. Μια ουρά μπορεί να κουνιέται από ενθουσιασμό, αναστάτωση ή ένταση, ενώ το σχήμα των αυτιών διαφέρει πολύ από σκύλο σε σκύλο.

Πιο πολλά μας λένε τα μικρά σήματα επικοινωνίας, αυτά που η Turid Rugaas ονόμασε σήματα ηρεμίας και μελετώ στο πρόγραμμα Calming Signals Specialist με την καθοδήγησή της. Ούτε εκείνα έχουν μία μόνο σημασία, αφού το ίδιο σήμα μπορεί να δείχνει ότι ο σκύλος χρειάζεται χώρο, ότι φέρεται ευγενικά σε κάποιον ή ότι είναι στρεσαρισμένος. Την απάντηση τη δίνει το πλαίσιο, όπως εξηγώ αναλυτικά στον οδηγό για τη γλώσσα σώματος του σκύλου.

  • Γλείψιμο μύτης ή χειλιών. Μπορεί να δείχνει ευγένεια σε κάποιον που πλησιάζει ή στρες, ή απλώς ότι μόλις έφαγε κάτι νόστιμο. Κοίταξε τι μόλις άλλαξε γύρω του και αν το σώμα του σφίγγεται.

  • Χασμουρητό. Μπορεί να δείχνει νύστα, ένταση ή προσπάθεια να ηρεμήσει μια έντονη στιγμή. Κοίταξε αν μόλις ξύπνησε ή αν κάποιος τον πιέζει, τον χαϊδεύει ή σκύβει από πάνω του.

  • Γύρισμα του κεφαλιού ή του σώματος. Μπορεί να δείχνει ανάγκη για χώρο ή να είναι ένα ευγενικό μήνυμα ότι δεν απειλεί κανέναν. Κοίταξε αν αυτό που τον πιέζει συνεχίζει να πλησιάζει.

  • Μύρισμα του εδάφους. Μπορεί να σημαίνει ότι τον ενδιαφέρει μια μυρωδιά, ότι φέρεται ευγενικά, ότι κερδίζει χρόνο μπροστά σε κάτι δύσκολο ή ότι πρόκειται για μεταθετική συμπεριφορά (displacement behavior), δηλαδή έναν τρόπο να εκτονώσει την ένταση όταν δεν ξέρει τι άλλο να κάνει. Κοίταξε αν ξεκινά ξαφνικά τη στιγμή που εμφανίζεται άλλος σκύλος ή άνθρωπος.

Τα τέσσερα σήματα που είδαμε είναι μόνο η αρχή. Η Turid Rugaas έχει καταγράψει περίπου τριάντα σήματα ηρεμίας, όπως το αργό περπάτημα, το πάγωμα, το κάθισμα ή το ξάπλωμα, το τίναγμα του σώματος, την καμπύλη πορεία αντί για την ευθεία και το να μπαίνει ένας σκύλος ανάμεσα σε δύο άλλους για να τους χωρίσει. Πολλοί σκύλοι έχουν επιπλέον τα δικά τους αγαπημένα σήματα, οπότε όσο περισσότερο παρατηρείς τον δικό σου, τόσο πιο καθαρά θα αρχίσεις να ακούς τι σου λέει.

Πώς καταλαβαίνεις ότι ο σκύλος σου είναι πραγματικά χαλαρός

Αυτό δυσκολεύει πολλούς κηδεμόνες περισσότερο από όλα τα σήματα μαζί, επειδή ένας σκύλος που μένει ακίνητος και ήσυχος μπορεί απλώς να έχει παγώσει. Η χαλάρωση έχει συνήθως μαλακό σώμα, αργές κινήσεις, ήρεμη αναπνοή και έναν σκύλο που μπορεί να εξερευνά, να επιλέγει και να κοιμάται βαθιά. Όταν γνωρίζεις αυτή την εικόνα στον δικό σου σκύλο, κάθε αλλαγή της γίνεται πολύ πιο εύκολα ορατή.

Συχνές συμπεριφορές σκύλων και τι μπορεί να κρύβουν

Η ερώτηση που δέχομαι πιο συχνά είναι γιατί ο σκύλος μου το κάνει αυτό και αν θα αλλάξει ποτέ. Τα παρακάτω είναι αφετηρίες σκέψης για τις πιο συνηθισμένες δυσκολίες, αφού η ίδια συμπεριφορά μπορεί να έχει τελείως διαφορετική αιτία σε δύο σκύλους.

Γιατί γαβγίζει ο σκύλος μου

Ένας σκύλος μπορεί να γαβγίζει για να ειδοποιήσει, επειδή φοβάται, επειδή νιώθει μόνος ή επειδή δεν μπορεί να διαχειριστεί τον ενθουσιασμό του. Το γάβγισμα στο κουδούνι ή στους θορύβους της πολυκατοικίας δείχνει συχνά έναν σκύλο που δεν μπορεί να ξεκουραστεί, επειδή νιώθει ότι πρέπει να ελέγχει ό,τι ακούει.

Γιατί ο σκύλος μου αντιδρά στη βόλτα

Ο σκύλος που ορμά με γαβγίσματα σε άλλους σκύλους, ποδήλατα ή ανθρώπους μοιάζει επιθετικός, όμως πολύ συχνά προσπαθεί να απομακρύνει κάτι που τον τρομάζει ή τον στρεσάρει. Το λουρί του στερεί τη δυνατότητα να απομακρυνθεί μόνος του, ενώ η ένταση που έχει συγκεντρωθεί μέσα στη μέρα μικραίνει ακόμα περισσότερο τα περιθώριά του.

Γιατί δεν αντέχει να μένει μόνος

Οι ζημιές, τα ούρα και το κλάμα όταν φεύγεις δεν είναι εκδίκηση. Ο σκύλος με άγχος αποχωρισμού ή φόβο της μοναξιάς βιώνει πραγματικό πανικό, ενώ το λεγόμενο ένοχο βλέμμα όταν γυρίζεις σπίτι είναι συνήθως η αντίδρασή του στη δική σου ένταση.

Γιατί δεν μπορεί να ηρεμήσει

Το τρέξιμο μέσα στο σπίτι, τα δαγκωματάκια και το καβάλημα εμφανίζονται συχνά σε σκύλους που έχουν ξεπεράσει τα όριά τους. Σε αυτή την περίπτωση, ένας ακόμα γύρος άσκησης μπορεί να ανεβάσει περισσότερο την υπερένταση, ενώ ο σκύλος χρειάζεται συχνά περισσότερο ύπνο και λιγότερα ερεθίσματα.

Γιατί γρυλίζει, δαγκώνει ή φυλάει το φαγητό του

Το γρύλισμα είναι επικοινωνία, ένας τρόπος να σου πει ότι κάτι τον δυσκολεύει πριν χρειαστεί να πάει παραπέρα. Η φύλαξη πόρων συνδέεται με τον φόβο ότι θα χάσει κάτι πολύτιμο, ενώ μια απότομη ευαισθησία στο άγγιγμα μπορεί να σημαίνει πόνο. Όταν τιμωρούμε το γρύλισμα, κινδυνεύουμε να εξαφανίσουμε την προειδοποίηση και να μείνουμε με έναν σκύλο που περνά κατευθείαν στο δάγκωμα.

Ασπρόμαυρος σκύλος με ρυτίδες στη μουσούδα και δόντια που φαίνονται, σήμα αύξησης απόστασης

Ρυτίδες στη μουσούδα και δόντια που φαίνονται, ένα σήμα αύξησης απόστασης

Ένας σκύλος που δαγκώνει έχει συνήθως ήδη δείξει με πιο ήσυχους τρόπους ότι δυσκολεύεται, με ένα γύρισμα του κεφαλιού, ένα πάγωμα ή ένα γρύλισμα που περάσαμε χωρίς να το προσέξουμε. Πίσω από τις περισσότερες επιθετικές συμπεριφορές βρίσκω φόβο, πόνο ή έναν σκύλο που εξαντλήθηκε από όσα αντέχει. Το δάγκωμα σου δίνει σοβαρό λόγο να φροντίσεις την ασφάλεια όλων, χωρίς να σημαίνει ότι έχεις έναν κακό σκύλο ή ότι τον απέτυχες.

Γιατί η τιμωρία και η «κυριαρχία» δεν λύνουν τη συμπεριφορά

Θα ακούσεις ακόμα ότι ο σκύλος σου προσπαθεί να γίνει αρχηγός και ότι πρέπει να του δείξεις ποιος κάνει κουμάντο. Έχω δει ανθρώπους, κυρίως γυναίκες, να νιώθουν ενοχές επειδή δεν ήταν αρκετά σκληροί με έναν σκύλο που απλώς φοβόταν. Η Αμερικανική Κτηνιατρική Εταιρεία Συμπεριφοράς Ζώων (AVSAB) συστήνει να χρησιμοποιούνται μόνο μέθοδοι με ανταμοιβή και δεν στηρίζει τη χρήση αποτρεπτικών μεθόδων σε καμία περίπτωση.

Σε μελέτη με 92 σκύλους από σχολές εκπαίδευσης, όσοι προέρχονταν από σχολές με πολλές τιμωρητικές τεχνικές έδειχναν περισσότερα σημάδια στρες, μεγαλύτερη αύξηση της κορτιζόλης μετά το μάθημα και πιο απαισιόδοξη στάση σε τεστ εκτός εκπαίδευσης, σε σύγκριση με όσους εκπαιδεύονταν με ανταμοιβή.

Ένας σκύλος που σταμάτησε να γαβγίζει επειδή φοβάται το κολάρο μπορεί να φαίνεται πιο ήσυχος, όμως ο φόβος που τον έκανε να γαβγίζει παραμένει εκεί, μαζί με έναν ακόμα λόγο να μην σε εμπιστεύεται. Πνίχτες, ηλεκτρικά κολάρα, τραβήγματα και φωνές μπορεί να αλλάξουν αυτό που βλέπουμε, αλλά δεν απαντούν στο γιατί, κάτι που αναλύω και στο άρθρο για τη χρήση της «διόρθωσης» και όσα μας λέει η επιστήμη.

Τι μπορείς να κάνεις από σήμερα για τη συμπεριφορά του σκύλου σου

Δεν χρειάζεσαι δέκα νέες ασκήσεις για να ξεκινήσεις, αφού τρία πράγματα αρκούν για να δεις τον σκύλο σου διαφορετικά.

  1. Σημείωνε τι προηγήθηκε. Για μία εβδομάδα γράψε πότε εμφανίζεται η συμπεριφορά, τι συνέβη πριν και πόσο είχε κοιμηθεί ο σκύλος σου, γιατί συχνά έτσι φανερώνεται ένα μοτίβο που δεν έβλεπες.

  2. Ζήτα από τον κτηνίατρο να ελέγξει για πόνο. Αυτό είναι το πρώτο βήμα όταν η συμπεριφορά άλλαξε ξαφνικά, όταν αλλάζει ο τρόπος που περπατά ή κάθεται ή όταν αποφεύγει το άγγιγμα, και αξίζει να αναφέρεις ρητά την υποψία σου.

  3. Μείωσε την πίεση. Για λίγες μέρες λιγόστεψε τα ερεθίσματα, άφησέ τον να μυρίζει στη βόλτα με τον δικό του ρυθμό και κράτα απόσταση από ό,τι τον δυσκολεύει.

Πότε να ζητήσεις βοήθεια από ειδικό συμπεριφοράς σκύλων

Αξίζει να μην το παλέψεις μόνος ή μόνη σου στις παρακάτω περιπτώσεις.

  • Ο σκύλος σου έχει δαγκώσει ή φοβάσαι ότι θα δαγκώσει, ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά στο σπίτι. Μέχρι να έχεις καθοδήγηση, κράτα απόσταση από όσα πυροδοτούν την αντίδραση και μην αφήνεις παιδιά μόνα μαζί του.

  • Πανικοβάλλεται όταν μένει μόνος, σε σημείο που μπορεί να τραυματιστεί.

  • Η καθημερινότητά σας έχει μικρύνει γύρω από τη συμπεριφορά του και έχεις εξαντληθεί.

  • Έχεις ήδη δοκιμάσει εκπαιδευτές χωρίς ουσιαστική αλλαγή, ενώ ο πρώτος κτηνιατρικός έλεγχος δεν βρήκε κάτι.

Όταν ψάχνεις επαγγελματία, ρώτα τον τι κάνει όταν ένας σκύλος δυσκολεύεται ή αρνείται, αν χρησιμοποιεί εργαλεία που προκαλούν πόνο ή φόβο και αν συνεργάζεται με κτηνιάτρους. Οι απαντήσεις θα σου πουν πολλά για το πώς βλέπει τον σκύλο σου.

Αν κάποιος σου είπε ότι ο σκύλος σου δεν αλλάζει ή σου πρότεινε ευθανασία επειδή είναι αντιδραστικός, ζήτα μια ακόμα γνώμη πριν αποφασίσεις. Μέσα από τους σκύλους που υιοθέτησα έχω ζήσει από πρώτο χέρι την αντιδραστικότητα, τις φοβίες, το άγχος αποχωρισμού και την επιθετικότητα, και πιστεύω βαθιά ότι κάθε σκύλος που δυσκολεύεται μπορεί να γιατρευτεί από όσα έχει περάσει.

Συχνές ερωτήσεις για τη συμπεριφορά σκύλων

Μπορεί να αλλάξει η συμπεριφορά ενός σκύλου;

Ναι, σε κάθε ηλικία, ακόμα και σε έναν ενήλικο ή ηλικιωμένο σκύλο με δύσκολο παρελθόν. Η αλλαγή έρχεται όταν αλλάζει αυτό που γεννά τη συμπεριφορά, δηλαδή ο πόνος, ο φόβος, η κούραση ή ο τρόπος που επικοινωνείτε, και ο χρόνος που χρειάζεται διαφέρει από σκύλο σε σκύλο.

Η ράτσα καθορίζει τη συμπεριφορά του σκύλου;

Λιγότερο απ' όσο πιστεύουμε. Η ράτσα μπορεί να δείχνει κάποιες τάσεις, όμως για να καταλάβεις τον δικό σου σκύλο μετρούν πολύ περισσότερο το σώμα του, όσα έχει ζήσει και η καθημερινότητά του.

Φταίω εγώ για τη συμπεριφορά του σκύλου μου;

Το ότι ψάχνεις απαντήσεις δείχνει ήδη πόσο τον νοιάζεσαι. Οι περισσότεροι άνθρωποι που γνωρίζω έκαναν ό,τι τους είπαν ότι είναι σωστό, οπότε δώσε στον εαυτό σου λίγη επιείκεια. Όταν αρχίζεις να καταλαβαίνεις τις ανάγκες του σκύλου σου, φεύγει ένα μεγάλο βάρος, γιατί παύεις να κυνηγάς όλα όσα νόμιζες ότι οφείλεις να κάνεις.

Ποια είναι η διαφορά ειδικού συμπεριφοράς και εκπαιδευτή σκύλων;

Ο εκπαιδευτής δουλεύει κυρίως με δεξιότητες και συνθήματα, ενώ ο ειδικός συμπεριφοράς αναζητά τι βρίσκεται πίσω από μια δύσκολη συμπεριφορά και πώς να βοηθήσει τον σκύλο και τον άνθρωπό του. Πολλοί επαγγελματίες κινούνται και στα δύο, οπότε ρώτα πώς δουλεύει ο καθένας. Εμένα μου πήρε περίπου δέκα χρόνια για να δω αυτή τη διαφορά.

Από πού να ξεκινήσεις με τον δικό σου σκύλο

Στην Εκπαιδευτική Πλατφόρμα της Κυνύπαρξις θα βρεις τη γνώση και τα εργαλεία για να καταλάβεις τον σκύλο σου και να αλλάξετε μαζί την καθημερινότητά σας, με μαθήματα, workbooks, checklists, κοινότητα και ειδικές Διαδρομές Επίλυσης για το άγχος αποχωρισμού, την αντιδραστικότητα, το γάβγισμα, την υπερένταση και τη φύλαξη πόρων. Μπορείς να ακυρώσεις τη συνδρομή σου όποτε θέλεις, με ένα κλικ.

Αν χρειάζεσαι πιο στοχευμένη δουλειά με την προσωπική μου καθοδήγηση, δες τις ατομικές συνεδρίες. Αν εργάζεσαι ή θέλεις να εργαστείς με σκύλους και να εμβαθύνεις στη συμπεριφορά τους, δες την Επαγγελματική Ακαδημία Συμπεριφοράς και Ψυχολογίας Σκύλων.

Σχετικά με τη συγγραφέα

Είμαι η Αργυρώ - Μαρία Βενιού, σύμβουλος συμπεριφοράς, ψυχολογίας και ευζωίας σκύλων, εκπαιδεύτρια ενηλίκων και δημιουργός της Κυνύπαρξις. Δουλεύω online με ανθρώπους από όλο τον κόσμο, συχνά σε περιπτώσεις που έχουν περάσει από πολλούς εκπαιδευτές χωρίς να βρουν βοήθεια, ενώ σε όλη τη δουλειά μου έχω πάνω από 3.000 σπουδαστές. Οι σκύλοι με τραύμα που έσωσα και υιοθέτησα παραμένουν οι μεγαλύτεροι δάσκαλοί μου.

Πηγές

Αργυρώ - Μαρία Βενιού

Η Αργυρώ είναι εξειδικευμένη σύμβουλος συμπεριφοράς και ψυχολογίας σκύλων και εκπαιδεύτρια ενηλίκων. Είναι η δημιουργός της Κυνύπαρξις, έχοντας ως όραμα έναν κόσμο καλύτερο για τους σκύλους αλλά και όσους τους αγαπούν.

Next
Next

Γιατί ο σκύλος σου γλείφει ή δαγκώνει τις πατούσες του; (Η αληθινή αιτία και πώς να τον βοηθήσεις)